Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường- Ảnh 1.

Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường” - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Tại Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường” sáng 7/10, các đại biểu cho rằng dữ liệu phải trở thành nền tảng của quá trình chuyển đổi số, từ nâng cao năng lực quản trị, minh bạch sản phẩm đến kết nối chuỗi giá trị và mở rộng thị trường cho hợp tác xã (HTX).

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam dẫn kết quả khảo sát của Viện Khoa học Kinh tế hợp tác cho thấy chỉ số trưởng thành chuyển đổi số của khu vực kinh tế tập thể mới đạt khoảng 29,5%, ở mức bắt đầu. Dù thiết bị số ngày càng phổ biến, việc ứng dụng vào quản trị, tổ chức sản xuất, kinh doanh và phát triển thị trường vẫn còn hạn chế.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, chuyển đổi số không nên bắt đầu bằng câu hỏi “Mua công nghệ gì?”, mà phải bắt đầu từ việc HTX đang cần giải quyết vấn đề gì. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được những vấn đề cụ thể của HTX và thành viên.

Từ cách tiếp cận này, hành trình chuyển đổi số của HTX cần được triển khai trên 3 trụ cột: Dữ liệu, quản trị và thị trường.

Trong đó, dữ liệu là nền tảng. Với HTX, dữ liệu chính là thông tin về thành viên, vùng nguyên liệu, mùa vụ, quy trình sản xuất, sản lượng, chất lượng, chi phí, khách hàng và thị trường. Dữ liệu được chuẩn hóa sẽ giúp HTX nắm rõ năng lực sản xuất, kiểm soát chất lượng, giảm chi phí và đưa ra quyết định sát với nhu cầu thị trường.

Bà Vân cho rằng giá trị sản phẩm nhiều khi nằm ở khả năng công khai, minh bạch và kiểm chứng. Cùng một loại cà phê nhân xanh nhưng giá bán có thể chênh lệch rất lớn, tùy thuộc vào chất lượng và khả năng chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất. Vì vậy, câu chuyện sản phẩm cần được xây dựng trên dữ liệu có thể kiểm chứng, thay vì chỉ dựa vào quảng bá.

Từ dữ liệu, chuyển đổi số phải tạo ra hiệu quả thực chất trong quản trị và thị trường: Giúp HTX tổ chức sản xuất tốt hơn, kiểm soát chất lượng, giảm chi phí, kết nối doanh nghiệp và hệ thống phân phối, tham gia thương mại điện tử và mở rộng thị trường.

“Thước đo” của chuyển đổi số, theo bà Vân, vì thế không phải HTX sở hữu bao nhiêu phần mềm, mà là quản trị tốt hơn ra sao, chi phí giảm thế nào, năng suất và chất lượng tăng bao nhiêu, thị trường mở rộng đến đâu và thu nhập của HTX, thành viên có được cải thiện hay không.

Chuyển đổi số HTX cần được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện: Nhà nước kiến tạo thể chế, hạ tầng dữ liệu và chính sách; Hệ thống Liên minh HTX Việt Nam kết nối nhu cầu của HTX với chính sách, công nghệ, tài chính và thị trường; Doanh nghiệp công nghệ cung cấp các giải pháp đơn giản, dễ sử dụng, thiết kế theo từng cấp độ.

Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường- Ảnh 2.

Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ tại Diễn đàn - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

“Dùng chung trước, đầu tư riêng sau”

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng thực tế hiện nay nhiều HTX khá hào hứng với các ứng dụng ở “đầu ra” như bán hàng, truy xuất nguồn gốc, nhưng dữ liệu quản trị ở “đầu vào” lại chưa đầy đủ.

Theo ông Hạnh, nếu dữ liệu đầu vào không chuẩn xác thì khó tạo ra dữ liệu minh bạch ở đầu ra. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, HTX cũng không nhất thiết phải tự xây dựng phần mềm hoặc đầu tư hệ thống riêng, mà có thể ưu tiên các nền tảng dùng chung, thuê dịch vụ và chỉ đầu tư riêng khi cần thiết.

Các nền tảng này cần bảo đảm khả năng liên thông theo chuẩn dữ liệu quốc gia, đồng thời cho phép HTX xuất và sử dụng dữ liệu của mình, tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp.

Khoảng cách giữa đăng ký và năng lực cung cấp dữ liệu thực tế cũng được ông Đào Ngọc Tuất, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra qua số liệu truy xuất nguồn gốc.

Tính đến ngày 31/8/2026, trong khoảng 800.000 sản phẩm đăng ký trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ, chỉ khoảng 158.000 sản phẩm có đầy đủ thông tin để truy xuất, tương đương 20%.

Theo ông Tuất, mã QR chỉ là “cửa sổ” để người tiêu dùng tra cứu, còn giá trị cốt lõi nằm ở dữ liệu phía sau. Dữ liệu phải được ghi nhận đúng thời điểm, kiểm tra, xác nhận và xuyên suốt từ sản xuất đến thị trường.

Yêu cầu này ngày càng rõ khi các thị trường quốc tế tăng cường kiểm soát dữ liệu trong chuỗi cung ứng. Với sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc, vùng trồng và cơ sở đóng gói phải được quản lý bằng mã số; trong khi các yêu cầu về chống phá rừng đặt ra đòi hỏi ngày càng cao về dữ liệu địa lý đối với cà phê, cao su, gỗ.

Thực tế thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng trong nửa đầu năm 2026 cho thấy hiệu quả của việc kết nối dữ liệu. Khi dữ liệu được quản lý đồng bộ từ vùng trồng, nông hộ, doanh nghiệp đến lô hàng, thời gian từ thu hái đến thông quan được rút ngắn từ 15–20 ngày xuống còn 6–11 ngày.

Trong chuỗi này, HTX được kỳ vọng đóng vai trò trung tâm trong hướng dẫn thành viên ghi chép thống nhất, tập hợp và quản lý dữ liệu lô hàng, đồng thời kết nối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và đối tác tiêu thụ.

Cục Chuyển đổi số sẽ tiếp tục vận hành, bảo đảm an toàn thông tin cho Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản; hoàn thiện tài liệu kỹ thuật, tập huấn và hỗ trợ người dùng, trong đó có HTX. Cục cũng phối hợp kết nối dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia, Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc; triển khai cơ sở dữ liệu nông nghiệp và môi trường nhằm chuẩn hóa, dùng chung dữ liệu về vùng trồng, đất đai, thủy sản.

Thu Giang



Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ (đăng ngày 07/10/2026)